ჰუმანოიდი რობოტი “ხელოვნური დედა” უკვე საზოგადოების წინაშე გამოჩნდა - წერს სოციალურ ქსელში ფსიქოთერაპევტი მაგდა კოტრიკაძე.
"ჰუმანოიდი რობოტი “ხელოვნური დედა” უკვე საზოგადოების წინაშე გამოჩნდა - ხელოვნური ინტელექტი გასცდა სამეცნიერო ფანტასტიკის საზღვრებს XXI საუკუნის შუაგული მოიტანა ტექნოლოგიური ტალღა, რომელიც შეუფერხებლად აღწევს ადამიანის ცხოვრების ყველაზე ინტიმურ, ემოციურ და ბიოლოგიურ სივრცეებში. ხელოვნური ინტელექტი უკვე აღარ არის უბრალო ალგორითმი ან სწრაფი დამხმარე, ის გარდაიქმნა ფსიქოლოგიურ პარტნიორად, ემოციურ თანაშემწედ, ზოგჯერ კი ისეთ სუბიექტად, რომელიც გავლენას ახდენს ადამიანურ იდენტობაზე, ურთიერთობებზე და თვითშეფასებაზე. ფსიქოლოგები დღეს ხაზს უსვამენ, რომ AI-ის ინტეგრაცია ადამიანურ ყოველდღიურობაში ქმნის სრულიად ახალ ქცევით და ემოციურ რეალობას, სადაც ადამიანი ხშირად იწყებს გრძნობას, რომ ტექნოლოგია უკეთ ესმის, უკეთ უსმენს და უკეთ რეაგირებს მის საჭიროებებზე, ვიდრე ადამიანები.
როგორც Psychology Today-ში ვკითხულობთ, ადამიანები უკვე ეჭვობენ საკუთარ იდენტობაში მას შემდეგ, რაც მუდმივ კომუნიკაციაში არიან სისტემებთან, რომლებიც მათზე დახვეწილად აანალიზებენ ემოციებს და პასუხობენ თითქმის „ადამიანურზე უფრო ადამიანურად“.
ამავე დროს, ამერიკის ფსიქოლოგთა ასოციაცია აფიქსირებს, რომ AI-ის ინტეგრაცია ფსიქოლოგიურ პრაქტიკაში სულ უფრო ფართოვდება: თერაპიის გაგრძელება ალგორითმებთან, ემოციური მდგომარეობის მონიტორინგი ჭკვიანი მოწყობილობებით და დიაგნოზის დამუშავება ენობრივი მოდელების დახმარებით უკვე ჩვეულებრივი მოვლენაა. თუმცა ამავე წყაროები ხაზს უსვამენ, რომ ფსიქოლოგიის სფეროში ტექნოლოგიური ინტეგრაცია მოითხოვს გამახვილებულ ყურადღებას უსაფრთხოებაზე, შეცდომების რისკზე და ნდობის პრობლემაზე, რადგან თერაპია ვერ დაეყრდნობა „ჯადოსნურ შესრულებას“ იმ სფეროში, სადაც ადამიანის სიცოცხლე, ემოციები და ფსიქიკა დგას კითხვის ნიშნის ქვეშ. ამიტომაც APA სპეციალურად ახსენებს, რომ AI-ის ძალა უნდა იყოს განმარტებადი, ეთიკურად მართვადი და მკაცრად რეგულირებადი, რათა ტექნოლოგია ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის ინსტრუმენტად იქცეს და არა ემოციური მანიპულაციის შესაძლებლობად.
ამ ტექნოლოგიურ ტალღასთან ერთად მოდის ჯერ კიდევ უფრო გასაოცარი მიმართულება ეგრეთ წოდებული „ხელოვნური დედა“, ანუ ექტოგენეზისი. თუ ადრე მეცნიერება მხოლოდ პრიმატებისა და ცხოველების ხელოვნურ გესტაციას ექსპერიმენტულად სწავლობდა, 2025 წლიდან ხელოვნური საშვილოსნოს შესახებ დისკუსია გლობალურ დონეზე გადმოინაცვლა. ყველაზე ხმაურიანი ნაბიჯი ჩინეთში განხორციელდა, სადაც Kaiwa Technology-მ წარმოადგინა humanoid რობოტი ხელოვნური საშვილოსნოთი. სისტემა, რომელსაც შეუძლია მთლიანი ორსულობის იმიტაცია ხელოვნური ამნიონური სითხით, მანქანური პლაცენტითა და კვების სისტემა-ჩანართით. ეს ტექნოლოგია გასცდა სამეცნიერო ფანტასტიკის საზღვრებს და რეალურად აყენებს კითხვას, შეუძლია თუ არა ბავშვის დაბადებას დედის სხეულის გარეშე.
როგორც Business Today წერს, ჩინეთი ცდილობს ამ გზით გვერდი აუაროს სუროგაციის აკრძალვას, ხოლო „რობოტი დედის“ იდეას თან ახლავს როგორც ეთიკური, ისე სამართლებრივი პრობლემები: კანონი არ აძლევს უფლებას ემბრიონმა 14 დღეზე მეტ ხანს განაგრძოს განვითარება საშვილოსნოს გარეთ, ამიტომ ტექნოლოგიის სრული ციკლი კანონმდებლობის შეცვლაზეა დამოკიდებული. მაგრამ ჩნდება უფრო რთული კითხვებიც: რა ემოციები ექნება ბავშვს, რომელიც მოევლინა სამყაროს სრულიად სტერილურ, ტექნოლოგიურად მართვად გარემოში? შეუძლია თუ არა მას ჩამოუყალიბდეს ბუნებრივი ბმა დედასთან, როცა თავად ორსულობა აღარ ხდება სხეულის, ჰორმონებისა და ემოციური კავშირის შედეგი?
ფილოსოფოსი სუზან კენედი ამტკიცებს, რომ ბუნებრივი ორსულობა არის არა მხოლოდ ბიოლოგიური პროცესი, არამედ ღრმა ემოციური გამოცდილება, რომელიც ხელს უწყობს მშობლისა და ბავშვის შორის ისეთ კავშირს, რომელსაც ვერანაირი ტექნოლოგია ვერ ჩაანაცვლებს. მისი თქმით, თუ საზოგადოება გადავა გესტაციის სრულად ხელოვნურ ფორმაზე, შესაძლოა ადამიანურ ურთიერთობებს გამოეცალოს ის ემოციური საფუძველი, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ჩვენი ფსიქიკური სტრუქტურის ნაწილია. ექტოგენეზისი შესაძლოა გახდეს თავისუფლების გაფართოების საშუალება, მაგრამ შეიძლება იქცეს კვლავაც პოლიტიკური კონტროლის იარაღად განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ქვეყნები დაიწყებენ დებატს რეპროდუქციის, სხეულის ავტონომიისა და ბავშვის სამართლებრივი სტატუსის შესახებ. კენედი ხაზს უსვამს, რომ ადამიანებს შეიძლება ჰქონდეთ მორალური უფლება გაუარონ ტექნოლოგიურ ალტერნატივას და აირჩიონ ბუნებრივი ორსულობა, რადგან ეს არის ღრმად ადამიანური გამოცდილება, რომელსაც ხელოვნური საშვილოსნო ვერ ჩაანაცვლებს.
ხელოვნური საშვილოსნოს არსებობა წამოჭრის კითხვას იმის შესახებ, ვინ უნდა იყოს ბავშვის „მშობელი“, ის, ვინც ზრდის მას, ის, ვინც ქმნის მას, თუ ის, ვინც იხდის მის გაზრდაზე ტექნოლოგიურ ხარჯს. სწორედ ამიტომ პოლიტიკოსები უკვე განიხილავენ, რა როლი უნდა ჰქონდეს სახელმწიფოს ამ მიმართულების რეგულირებაში. AI-ის სწრაფი გავრცელება ასევე მოითხოვს მკაფიო სტანდარტებს მონაცემთა დაცვაზე, ფსიქოლოგიურ უსაფრთხოებაზე და იმაზე, თუ როგორ შეიძლება ტექნოლოგიამ შეცვალოს ადამიანის უნარები, ემოციები და ქცევითი ჩვევები. ექსპერტები აფრთხილებენ, რომ პოლიტიკამ თავი უნდა დაიცვას იმ რისკებისგან, სადაც ბავშვების დაბადება, ადამიანური კავშირების ფორმირება და საკუთარი იდენტობის ჩამოყალიბება შეიძლება გადაიქცეს ბიზნეს-პროცესად ან სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებად სისტემად.
საბოლოოდ, დღეს ტექნოლოგია ებრძვის არა მხოლოდ დროის და სივრცის შეზღუდვებს, არამედ თავად ადამიანურ ბუნებას. ხელოვნური ინტელექტი ცვლის ჩვენს აზროვნებასა და ემოციებს; ხელოვნური საშვილოსნო ცვლის ჩვენს სხეულსა და ოჯახურ წარმოდგენას. პოლიტიკა კი ცდილობს დაითანხმოს საზოგადოება სამყაროზე, სადაც „ადამიანურობის“ საზღვრები ყოველდღე ფართოვდება.
P.S ის რაც ნამდვილად ცხადია ამ პროცესში, ისაა, რომ ტექნოლოგია აღარ არის მხოლოდ ის, რასაც ვქმნით, არამედ ისწრაფვის გახდეს და ჩანაცვლოს “ადამიანი”." - წერს მაგდა კოტრიკაძე.
